خانه / مذهبی / آداب و شرایط دعا کردن

آداب و شرایط دعا کردن

نت ناب: مذهبی:ممکن است انسان در زمان ها و حالت های مختلفی به دعا کردن مشغول شود و خواسته خود را از پروردگار مهربان بخواهند و برخی با دعا کرد به آرامش بسیاری دست پیدا کنند.

درباره آداب و نحوه دعا کردن

این مطلب برگرفته از :

کتاب  : تفسیر حکیم جلد چهارم

نوشته : استاد حسین انصاریان

از آیات کتاب خدا و روایات کتاب‏هاى معتبر استفاده مى‏شود که دعاى مستجاب دعائى نیست که هر کس در هر زمانى و بدون شرایط لازم دعا کند و هر چه از خدا بخواهد به اجابت رسد، دعا کننده باید به شرایط بیان شده در معارف آراسته باشد، و دعاى او هم دعاى صحیح و مناسب با شأن او، و مصلحت دنیا و آخرتش باشد.

اگر دعا کننده در خانه بنشیند، و راه هرگونه کوشش و فعالیت را به روى خود ببندد، آنگاه از خدا بخواهد، که رزق وسیع و معیشت فراخ، و سفره حلال به او بدهد قطعاً این دعا قابل استجابت نیست.

اگر کسى از همسرش آزار و اذیت و ظلم و ستم ببیند، و مشکلش جز از راه طلاق ممکن نباشد، به گوشه‏اى بخزد و زانوى غم بغل بگیرد، و به پهناى صورت اشک بریزد و به حضرت حق بنالد که مرا از چنین همسرى نجات بده، مسلماً این دعا به اجابت نمى‏رسد.

اگر کسى در ایام کهنسالى دعا کند که: خدایا مرا به جوانى و قله بیست سالگى برسان، چنین دعائى شایسته اجابت نیست.

اگر کسى دعا کند که: الهى همه گنج‏هاى روى زمین و معادن زیر زمین و آنچه ثروت در پهناى خشکى و دریاست به من عنایت فرما، بى‏تردید این دعا مایه اجابت ندارد.

اگى کسى دعا کند خدایا حسن یوسف، صداى داوود، علم پیامبر، شجاعت امیرمؤمنان، قدرت امین وحى را به من بده محلى از اجابت ندارد.

آرى دعاى مستجاب دعائى است که شراطى لازم در دعا کننده و در خود دعا باشد، دعائى که صلاح و خیر دنیا و آخرت عبد را تأمین کند و به رشد و هدایت و کمال او کمک دهد، و زندگى و حیات او را حیات طیبه سازد.

محدث خبیر، فیلسوف کبیر و عارف کم‏نظیر در جلد دوم محجه البیضاء مى‏گوید آداب و شرایط دعا ده شرط است و بلکه بیشتر و سپس ده شرط را ذکر مى‏کند:

۱- نسبت به اوقات شریفه و ویژه چون روز عرفه، ماه رمضان، روز جمعه هنگام سحر، ساعتى پس از نیمه شب مواظبت و مراقبت داشته باشد، که در چنین ساعتى دعا مطلوب و داراى زمینه استجابت است.

از حضرت باقر (ع) روایت شده است:

«ان الله لینادى کل لیله جمعه من فوق عرشه من اول اللیل الى آخره: الا عبد مؤمن یدعونى لدینه و دنیاه قبل طلوع الفجره فاجیبه، الا عبد مؤمن یتوب الى من ذنوبه قبل طلوع الفجر فاتوب الیه، الا عبد مؤمن قد قترت علیه رزقه فیسألنى الزیاده فى رزقه قبل طلوع الفجر فازیده و اوسع علیه. الا عبد مؤمن سقیم یسألنى ان اشفیه قبل طلوع الفجر فاعافیه، الا عبد مؤمن محبوس مغموم یسألنى ان اطلقه من سجنه و اخلى سربه، الا عبد مؤمن مظلوم یسألنى ان آخذ له بظلامته قبل طلوع الفجر فانتصر له و آخذ بظلامته قال:

فلا یزال ینادى بهذا حتى یطلع الفجر:» «۱»

خداوند هر شب جمعه از اوج عرشش از ابتداى شب تا پایان شب فریاد مى‏زند: آیا بنده مؤمنى هست که مرا پیش از طلوع فجر براى دین و دنیایش بخواند و من او را اجابت کنم.

آیا بنده مؤمنى هست که پیش از طلوع فجر از گناهانش توبه کند و من توبه او را بپذیرم؟

آیا بنده مؤمنى هست که روزیاش بر او تنگ شده باشد و پیش از طلوع فجر زیاد شدن روزیاش را از ن بخواهد و من بر و بیفزایم و او را گشایش دهم؟

آیا بنده مؤمنى هست که دچار بیمارى باشد و پیش از طلوع فجر از من بخواهد، پس من او را شفا دهم؟

آیا بنده مؤمن محبوس اندوهناکى هست که از من آزادیاش را بخواهد تا او را آزاد کرده و راهش را باز کنم؟

آیا بنده مؤمن ستم دیدهاى هست، که از من پیش از طلوع فجر بخواهد که از او رفع ستم کنم، پس انتقامش را زستمکار بگیرم و از روى دفع ستم نمایم؟ حضرت باقر علیه السلام فرمود: پیوسته حضرت حق ندا میکند تا صبح صادق طلوع کند.

حضرت صادق (ع) در قول یعقوب به فرزندانش‏

سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ:

در آینده نزدیک براى شما درخواست آمرزش میکنم، میفرماید:

«اخّرهم الى السحر من لیله الجمعه:»

طلب آمرزش را براى فرزندانش به سحر شب جمعه که ساعت استجابت دعاست به تأخیر انداخت.

حضرت باقر (ع) میفرماید:

«ان من السحر الى طلوع الشمس یفتح ابواب السماء و یقسم فیها الارزاق، و تقضى فیها الحوائج العظام:» «۲»

یقیناً از هنگام سحر تا طلوع خورشید درهاى آسمان باز میشود، و ارزاق در آن وقت تقسیم میگردد، و حوائج بزرگ در آن قطعه از شب برآورده میشود.

۲- براى این که دعا مستجاب شود غنیمت شمردن مقاطع حساس و احوال شریفه لازم است مانند: هنگام حرکت صفوف مجاهدان به سوى جهاد فى سبیل الله، و زمان نزول باران، و وقت اقامه نمازهاى واجب و پس از نماز، و بین اذان و اقامه، و هنگام روزه.

از حضرت صادق (ع) از قول امیرمؤمنان صلوات الله علیه روایت شده است:

«اغتنموا الدعاء عند اربع: عند قراء القرآن، و عند الاذان، و عند نزول الغیث، و عند التقاء الصفین للشهاده:»

درخواست از حق، و گدائى از حضرت بى‏نیاز، و دعا نمودن را در هنگام تحقق چهار حقیقت غنیمت بدانید:

وقت قرائت قرآن، و زمان اذان، و هنگام نزول باران، و زمان برخورد دو لشگر حق و باطل و شوق ارتش حق به شهادت.

غزالى مى‏گوید: در حقیقت شرف اوقات برگشت به شرف حالات دارد، به این معنا که هنگام سحر زمان صفاى دل و پاکى قلب و خلوص نیت و دورى از دل مشغولى و علل تشویش است، و روز عرفه و روز جمعه زمان اجتماع همت‏هاى عالى، و تعاون قلوب براى جلب رحمت خداست، البته این امور از جمله اسباب شرف اوقات است وگرنه اسرارى دیگر در کار است که بشرى از آن آگاهى ندارد، حالت سجود نیز سزاوار به این است که دعا در آن مستجاب شود چنان که پیامبر فرموده است:

«اقرب مایکون العبد من ربه و هو ساجد فاکثروا فیه الدعاء:» «۳»

نزدیک حالت عبد به پرودگارش هنگام سجود است، پس در سجود زیاد دعا کنید.

۳- از شرایط دیگر دعا و راز و نیاز دعا نمودن رو به قبله است، و دست به سوى حق برداشتن به صورتى که زیر بغل دیده شود،

جابر بن عبدالله روایت مى‏کند:

«ان رسول الله اتى الموقف بعرفه و استقبل القبله و لم یزل یدعو حتى غربت الشمس:» «۴»

پیامبر خدا روز عرفه در موقف عرفات روى به قبله کرد و پیوسته در حال دعا بود تا خورشید غروب کرد.

از حضرت صادق (ع) روایت شده است:

«ما ابرز عبد یده الى الله العزیز الجبار الا استحى الله تعالى ان یردها صفراً حتى یجعل فیها من فضل رحمه ما یشاء فاذا دعا احدکم فلا یرد یده حتى یمسح على وجهه و رأسه:» «۵»

عبد دستش را به سوى خداى عزیز جبار به آسمان برنمى‏دارد مگر این که خدا حیا مى‏کند آن دست را خالى برگرداند، مسلماً از فضل رحمتش آنچه بخواهد به دعا کننده عطا مى‏کند، نهایتاً هر یک از شما به دعا موفق شود، دستش را برنگرداند مگر این که به صورت و سر بکشد.

به موسى بن عمران وحى شد:

«الق کفیک ذلا بین یدى، کفعل العبد المستصرخ الى سیده فانک اذا فعلت ذلک رحمت و انا اکرم القادرین یا موسى سلنى من فضلى و رحمتى فانهما بیدى لایملکهما غیرى، و انظر حین تسألنى کیف رغبتک فیما عندى، لکل عامل جزاء و قد یجزى الکفور بما سعى:» «۶»

موسى دو دستت را ذلیلانه در پیشگاه من بردار، و حال دعایت مانند برده فریادخواهى در کنار مولایش باشد، چون به این صورت عمل کنى تو را مورد رحمت قرار مى‏دهم، من کریم‏ترین قدرتمندم، موسى از فضل و رحمت من درخواست کن، زیرا فضل و رحمت در دست من است و غیر من دارنده فضل و رحمت نیست، هنگام دعا و درخواست دقت کن که میل و رغبتت نسبت به آنچه نزد من است چگونه است؟ براى هر کوشنده‏اى پاداشى است و پاداش کفران کننده نعمت به اندازه سعى و کوشش اوست.

۴- به هنگام دعا نه صدا را باید بلند نمود و نه خیلى آهسته دعا کرد.

بلکه باید صدائى میان صداى بلند و آهسته باشد، در روایت آمده: مردم هنگامى که در معیت رسول خدا حرکت کردند و به مدینه نزدیک شدند با صداى بلند تکبیر گفتند، حضرت فرمود: اى مردم خدائى را که مى‏خوانید نه کر است و نه غائب، کسى را که مى‏خوانید میان شما و مرکب‏هاى شماست. «۷»

در کتاب کافى شریف از جمله آداب دعا را پنهان دعا کردن شمرده و دلیل آورده که چنین دعائى از ریا دور و دعائى خالص است خداى مهربان در قرآن مجید فرموده:

ادْعوا رَبَّکُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَهً: «۸»

پروردگارتان را از روى فروتنى و زارى و پنهان و مخفیانه بخوانید.

و در روایتى از حضرت رضا (ع) نقل شده است:

«دعوه العبد سراً دعوه واحده، تعدل سبعین دعوه علانیه:» «۹»

یک دعاى عبد در پنهان مساوى هفتاد دعاى او در آشکار است.

در روایت مهمى از رسول خدا آمده:

«ان ربک یباهى الملائکه بثلاثه نفر: رجل یصبح فى ارض قفر فیؤذن و یقیم ثم یصلى فیقول ربک عزوجل للملائکه: انظروا عبدى یصلى و لا یراه احد غیرى، فینزل سبعون الف ملک یصلون وراءه و یستغفرون له الى الغد من ذلک الیوم، و رجل قام فى اللیل یصلى وحده فسجدو نام و هو ساجد فیقول: انظروا الى‏ عبدى روحه عندى وجده ساجدلى، و رجل فى زحف فیفر اصحابه و ثبت هو یقاتل حتى قتل.» «۱۰»

پروردگارت نسبت به سه نفر مباهات مى‏کند، مردى که در سرزمین بى‏آب و گیاهى وارد مى‏شود، پس اذان مى‏گوید و به اقامه نماز مشغول مى‏شود، پرودگارت به فرشتگان مى‏گوید: بنده‏ام را نظر کنید به دور از هر بیننده نماز مى‏خواند و کسى جز من او را نمى‏بیند، پس هفتاد هزار فرشته نازل مى‏شوند و پشت سر او به نمازش اقتدا مى‏کنند و تا فرداى آن روز براى او طلب آمرزش مى‏نمایند و مردى که نیمه شب از خواب راحت برمى‏خیزد و در خلوت و تنهائى نماز مى‏خواند سپس سجده مى‏کند و در حال سجده خوابش مى‏برد، حضرت حق به فرشتگان مى‏گوید: بنده‏ام را بنگرید روحش نزد من است، و بدنش براى من در حال سجده است، و مردى که در میدان جنگ است، یارانش در حال فرار از جنگ‏اند ولى او در جنگیدن ثابت قدم است، تا به شهادت برسد.

۵- از آداب دعا این است که دعا کننده از حضرت حق محرمات را نخواهد، و زمینه قطع رحم را نطلبد، و آنچه را متضمن کم حیائى و اسائه ادب است طلب ننماید،

از رسول خدا روایت شده:

«ایاکم و السجع فى الدعا، حسب احدکم ان یقول:

اللهم انى اسألک الجنه و ما قرب الیها من قول و عمل، و اعوذ بک من النار و ما قرب الیها من قول و عمل:» «۱۱»

شما را از تکلف در دعا و درخواست‏هاى بیجا بر حذر مى‏دارم کافى است که یکى از شما از خدا بخواهد که خدایا بهشت را نصیب من کن و هر قول و عملى که مرا به بهشت نزدیک مى‏کند، و از تو به آتش دوزخ پنهان مى‏برم و هر قول و فعلى که مرا به آتش نزدیک مى‏نماید.

و بهتر این است که هر دعاکننده‏اى به دعاهائى که از پیامبران و امامان در کتاب‏هاى معتبر دعا وارد شده است اکتفا کند که در آن دعاها آنچه خیر دنیا و آخرت انسان است گنجانده شده است.

۶- دعا باید همراه با زارى و تضرع، و خشوع قلبى، و ترس از عظمت حق باشد.

إِنَّهُمْ کانُوا یُسارِعُونَ فِی الْخَیْراتِ وَ یَدْعُونَنا رَغَباً وَ رَهَباً وَ کانُوا لَنا خاشِعِینَ: «۱۲»

پیامبران همواره به کارهاى خیر مى‏شتافتند و ما را از روى امید و بیم مى‏خواندند، و پیوسته در برابر ما باطنى فروتن داشتند.

در صحیفه سجادیه در دعاى چهل و هشتم از حضرت سجاد روایت شده:

«و لا ینجینى منک الا التضرع الیک»

جز تضرع و زارى در پیشگاهت راه نجاتى براى من نیست.

به موسى (ع) خطاب رسید:

«یا موسى کن اذا دعوتنى خائفا مشفقاً و جلا، و عفر وجهک فى التراب، و اسجد لى بمکارم بدنک، واقنت بین یدى فى القیام، و ناجنى حیث تناجینى بخشیه من قلب و جل:» «۱۳»

موسى در هنگام دعا چون دست به دعا برمى‏دارى ترسان و در حال برحذر بودن از سنگینى عقاب و با دلى پر دغدغه و ترسناک باش، و چهره بر خاک بساى، و به اعضاى با ارزش بدنت به سجده آى، و در حال قیام قنوت کن، و به وقت مناجات با من با قلب دغدغه دا پر از خشیت مناجات کن.

۷- در دعا جدّى باشد، و به اجابتش یقین ورزد، و امیدش در دعا صادقانه باشد.

رسول خدا میفرماید:

«ادعوا الله تعالى و انتم موقنون بالاجابه، و اعلموا ان الله سبحانه لا یستجیب دعاء من قلب غافل:» «۱۴»

خدا را در حالى که یقین به اجابت دارید بخوانید، و بدانید خداى سبحان دعاى برخاسته از قلب غافل را که توجه به قدرت و رحمت حق ندارد اجابت نمیکند.

و نیز آن حضرت فرموده:

«ان الله لا یستجیب دعاء بظهر قلب ساه، فاذا دعوت فاقبل بقلبک ثم الستیقن بالاجابه:» «۱۵»

خداوند دعاى برخاسته از دل فراموش کار را نمیپذیرد، پس زمانى که دعا میکنى با قلب روى به دعا آر، سپس به اجابت یقین کن.

۸- اصرار و پافشارى بر دعا جزء آداب دعاست، و هر دعائى را سه بار تکرار کردن لازم است.

ابن مسعود میگوید:

«کان رسول الله اذا دعاء، دعا ثلاثاً و اذا سأل، سأل ثلاثا:» «۱۶»

رسول خدا هرگاه دعا میکرد سه بار دعا میکرد، و هر زمان از حضرت حق درخواست میکرد سه بار درخواست میکرد.

از حضرت باقر علیه السلام روایت شده:

«و الله لا یلّح عبد مؤمن على الله فى حاجته الاقضاها له:» «۱۷»

به خدا سوگند عبد مؤمنى در حاجتش به خداوند اصرار نمیورزد مگر این که بر آورده میشود.

۹- دعا باید با ذر حضرت حق و صلوات بر محمد آل محمد شروع شود، و بدون ذکر حق و یاد محبوب و صلوات اقدام به دعا نگردد.

سلمه بن اکوع میگوید:

«ما سمعت رسول الله یستفتح الدعا الا استفتحه فقال:

سبحان ربى العلى الاعلى الوهاب:»

از رسول خدا نشنیدم که دعا شروع کند مگر این که با این جمله که یاد و ذکر خداست شروع مى‏کرد:

«سبحان ربى العلى الاعلى الوهاب»

حارث بن مغیره مى‏گوید از حضرت صادق (ع) شنیدم مى‏فرمود:

«ایاکم اذا اراد ان یسأل احدکم ربه شیئاً من حوائج الدنیا حتى یبدء بالثناء على الله عزوجل و المدحه له و الصلاه على النبى ثم یسأل الله حاجه:» «۱۸»

شما را توجه مى‏دهم که هرگاه یکى از شما چیزى از حوائج دنیا را از پروردگارش بخواهد، با ثنا و مدح حضرت حق و صلوات بر پیامبر شروع کند، سپس حاجتش را از خدا بخواهد.

هشام بن سالم از حضرت صادق (ع) روایت مى‏کند:

«لایزال الدعا محجوبا حتى یصلى على محمد و آل محمد:» «۱۹»

پیوسته دعا محجوب از اجابت است تا بر محمد و آل محمد درود فرستاده شود.

۱۰- ادب باطن است که از شرایط اصلى اجابت، و مستجاب شدن دعاى دعا کننده است و بخشى از آن عبارت از توبه، برگرداندن مال مردم به مردم و به عبارت کامل‏تر رد مظالم، و روى آوردن به حق به کنه همت و قلب صافى، و دل با خشوع، و بدنى فروتن و اشکى ریزان از چشم است.

در روایت آمده: در عهد موسى بن عمران امت موسى دچار قحطى شدید شدند، موسى سه بار با بنى‏اسرائیل براى طلب باران به بیرون شهر رفتند و باران نیامد! خداوند به موسى وحى کرد من دعاى شما را مستجاب نمى‏کنم زیرا نمّام و سخن‏چین میان شماست، موسى گفت پروردگارا آن سخن‏چین کیست تا او را از خود برانیم و از میان امت بیرونش کنیم، وحى آمد من همه شما را از سخن‏چینى نهى مى‏کنم اکنون خود سخن چینى کنم؟!

موسى به بنى‏اسرائیل خطاب کرد، همه آرى همه از نمامى و سخن‏چینى توبه کنید، همه توبه کردند، در نتیجه خداوند براى آنان باران فرستاد. «۲۰»

و نیز نقل شده: بنى‏اسرائیل هفت سال دچار قحطى شدند تا جائى که به خوردن میته و خوردن اطفال گرفتار گشتند، این گونه به سر بردند تا به کنار کوه آمدند و به درگاه حق به زارى و تضرع نشستند، خداوند به انبیاء آنان وحى کرد: اگر با قدمهایتان به اندازه‏اى راه بروید که به شدت لاغر شود، و دستانشان به عنان آسمان برسد، و زبانتان از دعا باز بماند، من دعاى دعا کننده‏اى از شما را مستجاب نمى‏کنم، و بر گریه گریه کننده‏اى از شما رحم نمى‏کنم مگر این که مال مردم را به مردم برگردانید، و پرونده خود را از ردّ مظالم پاک کنید، قوم قحطى زده فرمان خدا را اطاعت کردند و از نعمت باران بهره‏مند شدند. «۲۱»

موانع اجابت‏

از حضرت صادق (ع) روایت شده: در میان بنى‏اسرائیل عابدى بود که به مدت سه سال پیوسته دعا مى‏کند که خداوند فرزندى پسر به او عنایت فرماید، ولى دعایش به اجابت نمى‏رسید، روزى در حال مناجات عرضه داشت:

«یا رب ابعید انا منک فلا تسمعنى ام قریب فلا تجیبنى؟»

پروردگارا آیا چنان از تو دورم که صدایم را نمى‏شنوى، یا نزدیکم و دعایم را اجابت نمى‏نمائى؟

در عالم رؤیا به او گفته شده سه سال است خدا را با زبانى که به فحش و ناسزا عادت کرده مى‏خوانى، و با قلبى آلوده به ستم و نیت دروغ دعا مى‏کنى، اگر دعاى مستجاب مى‏خواهى فحش و ناسزا را از زبان قطع کن، و از خدا بترس و قلبت را از آلودگى پاک کرده نیتت را نیتى صادقانه قرار ده، امام صادق مى‏فرماید به دستورات عمل کرد و خدا دعایش را با عنایت نمودن فرزند اجابت فرمود. «۲۲»

پی نوشت ها:

(۱)- کافى ج ۲، ص ۲۷، عده الداعى ۲۸- ۲۹٫

(۲)- محجه البیضاء ج ۲ ص ۲۸۶- ۲۸۷

(۳)- محجه البیضاء ج ۲، ۲۸۷٫

(۴)- محجه ج ۲، ص ۲۸۸٫

(۵)- کافى ج ۲، ص ۴۷۱٫

(۶)- عده الداعى ص ۱۳۸٫

(۷)- محجه ج ۲، ص ۲۹۱٫

(۸)- اعراف ۵۵٫

(۹)- کافى ج ۲، ص ۴۷۶٫

(۱۰)- مستدرک ج ۱، ص ۱۳٫

(۱۱)- محجه البیضاء ج ۲، ص ۲۹۲٫

(۱۲)- انبیاء ۹۰٫

(۱۳)- کافى ج ۸، ص ۴۴٫

(۱۴)- محجه ج ۲ ص ۲۹۴

(۱۵)- محجه ج ۲ ص ۲۹۴

(۱۶)- محجه ج ۲ ص ۲۹۴

(۱۷)- محجه ج ۲ ص ۲۹۴

(۱۸)- کافى ج ۲، ص ۴۸۴٫

(۱۹)- کافى ج ۲، ص ۴۹۱٫

(۲۰)- محجه البیضاء ج ۲، ص ۲۹۸٫

(۲۱)- محجه البیضاء ج ۲، ص ۲۹۸٫

(۲۲)- بحار ج ۱۲، ص ۱۱۳٫

منبع: mihangram.com

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

80 + = 84

Powered by moviekillers.com